PRaktyczny Poradnik Indianisty

Koszule Indian Równin




Najwspanialszą częścią ubioru, a raczej stroju mężczyzny jest jego koszula zwana czasem "koszulą wojenną". Dziś w muzeach znajdują się prawie wyłącznie takie koszule. Zazwyczaj przy codziennych pracach w obozie nie noszono koszul. Zakładano je przeważnie w zimie i czasem w pogodne dni dla ochrony przed słońcem. Koszule odświętne miały jeszcze bardziej ograniczone zastosowanie. Większość z nich dzięki naszytym na nich koralikom była bardzo ciężka i już po paru godzinach noszenia stawała się uciążliwa.

Cały strój zabierano na wyprawy wojenne spakowany w torby z surowej skóry, tzw. "parfleche". Jeśli po zobaczeniu wroga czas na to pozwalał zakładano go z należyta ceremonią. Całe stroje lub tylko wojenne koszule noszono przede wszystkim podczas bitwy. Powód był dość oczywisty. Większość koszul posiadała moc ochronną, obwieszone były zawiniątkami i innymi rzeczami. Paski oraz inne dodatki na koszuli miały wiele wspólnego z samą postacią wojownika. Pomagały wrogowi go docenić i należycie szanować jako wroga.. Jeśli tylko było to możliwe zawsze podczas bitwy noszono te koszule, bez względu na to ile ważyły.

Inna odmianą sakralnych koszul niektórych plemion Indian z Równin były tzw. "święte koszule", albo "koszule perforowane". Powierzchnię koszuli dekorowano poprzez wycięcie małych dziurek, układający się w odpowiedni, często podyktowany wizja wzór. Dziurki symbolizowały otwory po kulach karabinowych. Zakładano je podczas bitew i wypraw wojennych, sakralnych obrzędów stowarzyszeń wojowników lub były obiektem obrzędowego transferu albo wymiany pomiędzy znaczącymi wojownikami.

Koszule w starym stylu przypominały meksykańskie poncho z rękawami. Całą koszule można było wykonać z 2 dużych skór górskiej owcy, jelenia, antylopy lub łosia. Zszywane były tylko na ramionach, gdzie przymocowywany był rękaw. Boki pozostawały otwarte.

W dawnych czasach podczas wyprawiania skóry na koszule pozostawiano ogon i nogi zwierzęcia. Koszule wybitnych wojowników były bogato zdobione zwisającymi skórkami, frędzlami i pękami końskich włosów. Niekiedy ozdabiano je ludzkimi włosami pochodzącymi od sióstr i żon posiadaczy, bardzo rzadko jednak włosami wrogów. Biali przybysze nazwali ten typ koszul "koszulami skalpowymi" naiwnie wierząc, że wszystkie kosmyki pochodzą ze skalpów ich wrogów. Każdy kosmyk symbolizował jakiś znaczący wyczyn: uprowadzenie konia z wrogiego obozu, pojmanie jeńca czy uratowanie życia współplemieńca podczas bitwy. Frędzle przy koszulach służyły jako podręczny zestaw naprawczy podczas różnego rodzaju podróży.

Poza frędzlami koszula wojownika północnych równin ozdobiona była zazwyczaj rozetami wyszytymi kolcami jeżozwierza lub koralikami. Niektóre z rozet były nawet bardzo duże. Swe koszule ozdabiali też 4 długimi pasami wyszytymi kolcami lub koralikami. Pasy szeroki mniej więcej na 7 centymetrów umieszczano na ramionach i rękawach. Pasy naramienne przyszywano pod niewielkim kątem. Każdy strój z Równin był kompletnie ozdobiony zarówno z przodu jak i z tyłu.

Powszechnie uznaje się, że długie wyszywane kolcami jeżozwierza lub koralikami pasy były dowodem określonych honorów wojennych, jednak w opowieściach Indian, za wyjątkiem kilku twierdzeń Indian Crow prawie w ogóle nie ma dowodów na potwierdzenie tej tezy. Bardziej przekonywujące wydaje się stwierdzenie, że pasy te były przyszywane wybitnym wojownikom jako dowód doceniania ich roli w obronie plemienia.

Na koszulach bardzo często malowano linie i obrazki. Przeważnie wizja lub jakieś godne uwagi starcie skłaniało wybitnego wojownika do pomalowania swej koszuli. Zygzakowate linie oznaczały błyskawice, a proste - liczbę jego wypraw wojennych. Aby poinformować o przynależności do jakiegoś stowarzyszenia malowano na jeden kolor jakąś część koszuli np. Stowarzyszenie Wojowników u Siuksów malowało swe koszule na 4 różne sposoby: górna połowa jasnoniebieska, a dolna żółta, górna czerwona, a dolna zielona, cała żółta oraz żółta z pionowymi zielonymi paskami. Arapaho, Szejenowi i Kiowa często malowali na swych koszulach gwiezdne symbole.

Najpiękniejsze z pewnością były koszule Mandanów, Crow i czarnych Stóp, potem koszule Siuksów, a im dalej na południe tym bardziej styl stawał się prostszy. Koszule południowych Szejenów często nie posiadały wyszywanych pasów, ale miały za to piękne ciemnozielone frędzle. Koszule południowych plemion często fascynowały swoja kolorystyka niż ozdobami. Wiele z nich miało przymocowane potężne leki i inne dodatki w postaci skręconych rzemieni, dużych korali, woreczków z amuletami, orlich piór pomalowanych na czerwono czy wojennych gwizdków z orlich kości.

WYKRÓJ KOSZULI

WZORY KOSZUL


Powrót do poradnika